Foto en bronartikel: NOS
Uit hoofde van mijn functie als President van Voice for Jazz Musicians in Europe (VJME), voerden wij in 2023/2024 al een KWANTITATIEF onderzoek uit met dezelfde cijfers als resultaat zoals vermeld in dit NOS artikel (gemiddeld 80 internationale studenten en 20% NL) eveneens binnen de Bachelors afdelingen van NL conservatoria.
We onderzochten dit echter niet alleen in Nederland maar op Europees niveau. (30 conservatoria namen deel aan deze Snapshot Research van VJME)
Voordat ik verder ga is het belangrijk te noteren dat dit soort cijfers eveneens gelden voor dansopleidingen en vrijwel alle andere kunstopleidingen in Nederland, niet alleen muziek.
Het meest shockerende van de Europese resultaten: het bleek een uniek Nederlands probleem!
Wij traden hier niet mee naar buiten uit angst voor repercussies van het zittende kabinet Schoof, maar poogden van binnenuit verandering te bewerkstelligen bij de conservatoria zelf.
Ik nodigde in November 2023 de hoofden van alle Nederlandse jazz conservatoria uit voor een meeting om “uit te zoemen”. Dit bleek volgens het langstzittende jazzhoofd, pianist Michiel Braam, de allereerste keer (in elk geval gedurende de 32 jaar dat hij er zat), dat ze bij elkaar kwamen voor een overleg.
Mijn belangrijkste vraag: wat dacht men wat er terecht zou komen van de muziekscene (in dit geval de Jazz World Impro Crossover Contemporary – scene), met zo weinig talent uit eigen land?
De conservatoria zeiden vrijwel allen dolgraag meer Nederlandse studenten te willen toelaten, echter: ze ‘haalden het niveau’ van internationale studenten niet langer. Dus staan onze deuren nu wijd open naar het buitenland. Nederland is een “Kennisland “ geworden op muziekgebied was het antwoord. Mijn wedervraag: hoeveel specialistische top conservatoria zijn er nodig met zo weinig werk voor uitvoerende musici hier in Nederland?
In een ideale wereld, en ook in de muziek bestaan geen grenzen, maar toch voelt het vreemd dat er op dit moment meer Spaanse, Italiaanse etc muziek studenten in NL studeren dan Nederlandse.
In Spanje, België, Italië, Duitsland, Luxemburg en Frankrijk wordt veel meer in cultuur en een muzikale jeugd geïnvesteerd – daar zijn mensen trots op hun cultuur. Maar Nederland, altijd een vindingrijk handelsland, vult hun eigen gapende gat aan talent (mede ontstaan door Kabinet Rutte 1 en het desastreuze beleid van Halbe Zijlstra), nu dan maar aan met talent uit het buitenland .
Echter het onderzoek van VJME toonde ook: in Spanje en Italië Portugal of Frankrijk studeren vrijwel geen Nederlandse studenten muziek. Er is dus geen uitwisseling gaande.
Waarom niet? Omdat je daarvoor respectievelijk vloeiend Spaans, Italiaans, Portugees of Frans moet spreken om op conservatoria van Barcelona, Rome, Lisbon of Parijs überhaupt aangenomen te worden.
Nederland is naast Groot Brittannië en Ierland vrijwel het enige EU land dat al zijn lessen in het Engels geeft, hetgeen het ook aantrekkelijk maakt voor Koreaanse, Amerikaanse, Israëlische, Australische of Chinese studenten en studenten uit heel Europa.
Deze gaan liever niet meer in Groot Brittannië studeren sinds Brexit (2020), dus wat blijft er dan over, inderdaad: Nederland! Wij zijn vrijwel het enige Europese land dat dit op deze schaal doet, en daardoor kunnen onze eigen kinderen nauwelijks meer meespelen. Letterlijk!
Nogmaals: ik ben niet tegen een inspirerende internationale mix, maar deze 80-20% loopt echt de spuigaten uit. Omdat de helft van deze mensen (de niet-Europeanen) na hun studie sowieso niet mogen blijven, en de andere helft (de Europeanen) ook vaak op den duur weer terug gaat naar hun land van herkomst, houden wij een veel kleinere en minder solide muziek scène over.
Dit zie je ook aan de enorme daling van clubs en werkplekken vergeleken met de jaren negentig. Toen ik in de jaren negentig aan het conservatorium studeerde was het 50/50 en die andere 50 % was voor 40% Duits. Les werd overal gegeven in het Nederlands. De Duitse studenten integreerden relatief makkelijk en leerden snel Nederlands. Velen bleven, en dragen nog steeds bij; bouwden mee aan de Nederlandse scene.
Nu geven we overal les in het Engels – wat overigens noch alle studenten noch alle leerkrachten vloeiend spreken. Doordat we de studenten niet verplichten Nederlands te leren integreren ze niet werkelijk in onze maatschappij. Dit is niet eerlijk tegenover de studenten die hierdoor minder kansen hebben, maar ook niet eerlijk tegenover de Nederlandse maatschappij, die hierdoor alleen ‘shoppers’ aantrekt – mensen die komen halen en daarna weer vertrekken.
Maar er is nog een veel belangrijker gemis: doordat de studenten geen Nederlands leren, kunnen ze de muziek niet doorgeven daar waar dit het hardste nodig is: lesgeven op instrumenten aan kinderen! Want jonge Nederlandse kinderen spreken geen Engels en onze 80 % afgestudeerde internationale studenten geen Nederlands. Ramp scenario compleet.
Ik vroeg dus de conservatoria om Nederlands verplicht te stellen.
Want, en hier komt een heel belangrijk deel van mijn betoog: het zou reuze makkelijk zijn om te denken: “oh we hebben dus teveel conservatoria – de helft moet dicht.” Sterker nog: de reden dat ik het onderzoek dat ik met Voice for Jazz Musicians in Europe nog niet publiceerde, was de angst dat het op het dat moment zittende overwegend rechtse kabinet Schoof dan meteen de hakbijl zou hanteren en het enige wat we nog wél hebben zou amputeren. Dat zou nog erger zijn.
Bij de conservatoria zit onze kennis. En die is enorm waardevol. Mijns inziens moeten we de conservatioria juist inzetten om die kennis te verbreiden maar wél met mensen die gaan helpen bouwen aan de wederopbouw van de muziekcultuur in Nederland. Studenten die onze taal rijk zijn en die verplicht stage gaan lopen op lagere scholen – ik heb hier een plan voor geschreven en dit ook voorgelegd aan de conservatoria. (Lees hier het artikel “Sowing Seeds of Music”)
Daarnaast is het een feit dat we te veel uitvoerende musici opleiden. Wat we écht nodig hebben is de minder ‘sexy’ variant: docerende musici. Want laten we eerlijk zijn: 90% van de musici verdienen hun belangrijkste vaste inkomsten met lesgeven.
Daarvoor moeten studenten nóg veel beter didactisch onderlegd en uitgerust gaan worden dan onze Bachelor opleidingen nu doen. (Ik heb vele studenten van nu uitvoerig ondervraagd over wat hun stages inhielden – het hield niet over.)
Het vroegere systeem waarbij je eerst je DM (docerend musicus) moest halen en daarna je UM (uitvoerend musicus), alleen als je bij de absolute top hoorde, was eerlijker. Tegenover musici en tegenover de maatschappij.
Want: als we geen jonge kinderen enthousiast maken voor een instrument dan krijgen we 10 jaar later ook geen aanmeldingen.
Het systeem zoals het nu is drijft zichzelf en het muzikale klimaat in Nederland ten gronde.
* Ik pleit voor een 50/50 % verdeling nationaal/internationaal.
* De conservatoria moeten de komende 12 jaar Nederlandse studenten met minder hoge vooropleiding en niveau toelaten maar wel met de wil om de passie voor hun instrument door te geven en die opleiden tot docerend musicus op hun instrument. (NB: ik heb het hier expliciet niet over schoolmuziek want daar zit immers geen specialistische kennis op individuele instrumenten)
* Hier opgegroeide studenten voorkeur geven boven internationale studenten die hier een tweede bachelor doen (ik zou graag het huidige % internationaal met tweede bachelor onderzoeken – denk dat men daar ook versteld van zal staan: dit is geen eerlijke competitie voor beginnende NL studenten.
Dit handhaven totdat het gat gedicht is:
* En alle internationale studenten moeten verplicht gesteld worden onze taal te leren beheersen- dan doen we namelijk hetzelfde als de rest van Europa en de wereld, en is Nederland niet langer het muzikale shopping centrum van Europa c.q. de wereld.
Vervolgens zetten we de conservatoria in om muziek terug bij het lager onderwijs te krijgen.
Dit kost niets (stage lessen zijn gratis) de studenten hebben hier alleen een bewijs van goed gedrag (VOG) voor nodig. We moeten het kapitaal wat we geïnvesteerd hebben in onze conservatoria niet verloren laten gaan, maar inzetten daar waar het het hardste nodig is: investeren in een levendige muziekcultuur in de toekomst in Nederland en dat moeten we opbouwen vanaf de bodem, niet vanaf de top. De conservatoria zouden deze verantwoording moeten voelen, het is immers hun eigen navelstreng. Dit maakt hen ook minder kwetsbaar voor extreem-rechtse kabinetten, die kunst als subsidie zien in plaats van als investering.
Dus niet de kennis wegbezuinigen (!) maar de kennis en het kapitaal inzetten om het ecosysteem weer circulair te maken, en daarnaast een veel sterkere band en kennis uitwisselingen met de beroepsverenigingen cultiveren in een soort adviesraad: die weten namelijk wat er gebeurt als je afstudeert en het mini universum conservatorium verlaat.
De conservatoria zouden in hun missie, in plaats van alleen het afleveren van top talent, het verbreiden van educatie centraal moeten stellen boven het tijdelijke economisch gewin (de 80 % die, als we niet oppassen, 90% zal worden), die uiteindelijk het muzikale klimaat in ons land niet blijvend dient.
Ik werd na vele uitermate enthousiaste en hoffelijke bedankjes voor het samenbrengen van de jazzhoofden vervolgens uit het overkoepelend verband dat ik had vormgegeven en bedacht gezet, omdat ik “een beroepsvereniging vertegenwoordigde”.
Ondanks het feit dat mijn missie van hen samenbrengen zozeer geslaagd is dat ze elkaar nog steeds jaarlijks treffen sedertdien is m.i precies de verkeerde beweging. We moeten juist SAMEN en ook buiten de conservatoria-koker oplossingen bedenken en blijven uitzoomen voor een rijker, voedzamer muzikaal klimaat in Nederland, we hebben geen tijd te meer verliezen: AAN DE SLAG!
Fleurine Verloop Mehldau
President Voice for Jazz Musicians in Europe www.vjme.eu
Voorzitter BiMpro (Beroepsvereniging voor Improviserende Muzikanten) www.bimpro.nl
19 juli 2026